Fundacja rodzinna: kto może ją założyć, ile trzeba wnieść i czy chroni przed wierzycielami

Zastanawiasz się nad fundacją rodzinną, bo chcesz uporządkować sukcesję albo zabezpieczyć majątek rodziny? To ciekawe narzędzie, ale ma ścisłe reguły. Poniżej opisujemy na podstawie ustawy o fundacji rodzinnej, kto może ją założyć, ile wynosi minimalny majątek, jak przebiega powstanie fundacji i czy fundacja chroni majątek przed wierzycielami. Skutków podatkowych w tym artykule nie omawiamy. Stan prawny: październik 2026 r.

1. Czym jest fundacja rodzinna?

Według art. 2 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej jest to osoba prawna utworzona w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji. Nazwa fundacji zawiera dodatkowe oznaczenie "Fundacja Rodzinna", a według art. 3 ust. 3 tego oznaczenia i skrótu "F.R." może używać tylko fundacja rodzinna.

2. Kto może być fundatorem?

Zgodnie z art. 11 ustawy fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji w akcie założycielskim albo w testamencie. Fundacja może mieć więcej niż jednego fundatora, ale fundacja ustanawiana w testamencie może mieć tylko jednego. Tak stanowi art. 12. Prawa i obowiązki fundatora są niezbywalne, ale fundator może w statucie powierzyć wykonywanie swoich uprawnień innej osobie, określając zakres tego powierzenia. To art. 13.

3. Ile trzeba wnieść do fundacji?

Fundator wnosi do fundacji mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł. Tak stanowi art. 17 ustawy. Mienie, które wnosisz, może mieć różną postać, ale ustawa określa sposób ustalania wartości mienia innego niż pieniądze w art. 19. Dlatego przed założeniem fundacji trzeba rzetelnie wycenić to, co wnosisz.

4. Jak powstaje fundacja rodzinna?

Art. 21 ustawy wymienia sześć warunków. Do powstania fundacji wymagane jest:

• złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji w akcie założycielskim albo w testamencie,
• ustalenie statutu,
• sporządzenie spisu mienia,
• ustanowienie organów fundacji wymaganych przez ustawę lub statut,
• wniesienie funduszu założycielskiego, przed wpisem do rejestru, gdy fundację ustanawia akt założycielski, albo w terminie dwóch lat od wpisu, gdy fundację ustanawia testament,
• wpisanie do rejestru fundacji rodzinnych.

Akt założycielski i testament sporządza się według art. 22 w formie aktu notarialnego. Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji, która według art. 23 zarządza we własnym imieniu posiadanym majątkiem. Osobowość prawną fundacja nabywa dopiero z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych. Rejestr prowadzi według art. 4 Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

5. Kto jest beneficjentem i jakie są organy fundacji?

Beneficjentem może być według art. 30 osoba fizyczna albo organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego, która zgodnie ze statutem może otrzymać świadczenie od fundacji lub mienie w związku z jej rozwiązaniem. Beneficjentem może być także fundator. Beneficjenta umieszcza się na liście beneficjentów.

Organami fundacji są według art. 43 zarząd, rada nadzorcza oraz zgromadzenie beneficjentów.

6. Co fundacja rodzinna może robić?

Nie jest to spółka do prowadzenia dowolnej działalności. Według art. 5 ust. 1 fundacja może wykonywać działalność gospodarczą tylko w zakresie określonym w ustawie. Należą do niego między innymi zbywanie mienia, o ile nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia, najem, dzierżawa i udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie, przystępowanie do spółek handlowych i uczestnictwo w nich oraz nabywanie i zbywanie papierów wartościowych. Jeżeli stroną płatności związanej z działalnością fundacji jest beneficjent, płatność następuje według art. 6 za pośrednictwem rachunku płatniczego.

7. Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami?

Ustawa odpowiada na to pytanie wprost i warto znać te przepisy przed decyzją.

• Fundator nie odpowiada za zobowiązania fundacji. Tak stanowi art. 16.
• Fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym z tytułu obowiązku alimentacyjnego. Według art. 8 ust. 1 odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.
• Odpowiedzialność fundacji ogranicza się według art. 9 do wartości mienia wniesionego przez fundatora, według stanu z chwili wniesienia i według cen z chwili zaspokojenia wierzyciela.
• Fundacja odpowiada także za wykonanie obowiązku alimentacyjnego fundatora, który powstał po jej ustanowieniu. Gdy egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna, uprawniony może według art. 8 ust. 2 prowadzić egzekucję z majątku fundacji.
• Świadczenie na rzecz beneficjenta nie może zagrażać wypłacalności fundacji wobec jej wierzycieli niebędących beneficjentami. Wynika to z art. 36 ust. 1.

Wniosek jest prosty. Wniesienie majątku do fundacji nie wyłącza odpowiedzialności za długi, które fundator miał wcześniej. Fundacja rodzinna służy do planowania sukcesji i zarządzania majątkiem rodziny, a nie do ukrywania go przed wierzycielami.

8. Co przygotować przed rozmową o założeniu fundacji?

• Spisz majątek, który chcesz wnieść, i ustal jego wartość.
• Ustal, kto ma być beneficjentem i na jakich zasadach mają być spełniane świadczenia.
• Zastanów się, kto ma zasiadać w zarządzie i radzie nadzorczej.
• Zbierz informacje o swoich zobowiązaniach, w tym o ewentualnych obowiązkach alimentacyjnych.
• Zdecyduj, czy fundację ustanowisz za życia aktem założycielskim, czy w testamencie.

Najczęstsze pytania

Ile wynosi minimalny fundusz założycielski fundacji rodzinnej?

Według art. 17 ustawy o fundacji rodzinnej fundator wnosi mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł.

Kto może założyć fundację rodzinną?

Wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, która złożyła oświadczenie o ustanowieniu fundacji w akcie założycielskim albo w testamencie. Wynika to z art. 11 ustawy.

Czy fundacja rodzinna chroni przed wierzycielami fundatora?

Nie w odniesieniu do zobowiązań powstałych przed jej ustanowieniem. Według art. 8 ust. 1 ustawy fundacja odpowiada za nie solidarnie z fundatorem, a odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć.

W jakiej formie ustanawia się fundację rodzinną?

Akt założycielski i testament, w którym ustanawia się fundację, sporządza się w formie aktu notarialnego. Tak stanowi art. 22 ustawy.

Kiedy fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną?

Z chwilą wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, który prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Wynika to z art. 4 ustawy. Wcześniej, od sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu, istnieje fundacja w organizacji.

Czy fundacja rodzinna może prowadzić dowolną działalność gospodarczą?

Nie. Według art. 5 ust. 1 ustawy może wykonywać działalność gospodarczą tylko w zakresie określonym w tym przepisie, na przykład zbywania mienia, najmu i dzierżawy, uczestnictwa w spółkach oraz obrotu papierami wartościowymi.

Stan prawny: październik 2026 r.. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w indywidualnej sprawie.